Krzemieniarstwo nieznane. Skandynawskie domy kultowe późnej epoki brązu

Finansowanie:

Program badań naukowych Narodowego Centrum Nauki, konkurs Opus 3
Nr projektu badawczego 2012/05/B/HS3/03829

Kierownik projektu:

Dr hab. Mirosław Masojć

Opis:

Celem projektu było ukazanie nowego, nieznanego aspektu europejskiej wytwórczości krzemieniarskiej. Obecność homogenicznych zespołów krzemiennych w obrębie skandynawskich tzw. domów kultowych późnej epoki brązu jest zjawiskiem wyjątkowym, bez precedensu. Do momentu zainicjowania studiów przez autora wniosku problematyka ta była zupełnie nieznana. Jest to jedyny jak dotychczas znany z Europy przykład występowania zwartych zespołów krzemiennych w kontekście rytualnym. Domy kultowe, lokowane w nasypach kurhanów młodszych epok (neolitu i wczesnej epoki brązu), postrzegane są jako miejsca obrzędowe, związane z praktykami religijnymi. Występowanie w nich wyrobów krzemiennych stawia w nowym świetle rzemiosło krzemieniarskie - nie tylko jako czynności utylitarnej, lecz również rytualnej. Analizowano tzw. domy kultowe północnej Jutlandii, regionu THY - 1. Grydehøj; 2. Høghs Høj; 3. Gramstrup I, w obrębie których występują liczne, kilku tysięczne inwentarze krzemienne.

Analizie poddano zarówno konstrukcję domu kultowego jak i przestrzenny rozrzut materiałów krzemiennych w jego obrębie. Wykonano analizę morfologiczną, stylistyczną i technologiczną zespołów krzemiennych. Wybrane wyroby krzemienne z poszczególnych domów analizowano mikroskopowo pod kątem funkcjonalnym. W sedymentach poszczególnych domów, szczególnie Grydehøj - najlepiej zachowanej konstrukcji, zachowały się obok wyrobów krzemiennych i ceramiki, również szczątki ludzkie - analiza tych pozostałości pozwoliła określić ich związek z krzemieniarstwem (analiza antropologiczna) jak również precyzyjnie ustalić czas odbywających się w domu kultowym ceremonii. Precyzyjną chronologię przybliżyło również datowanie węgli drzewnych obecnych w domach. Analizowano również osady warstwy kulturowej z domu w Grydehoj. Analiza palinologiczna i makroszczątkowa pozwoliła określić rodzaj roślinności jaki w trakcie ceremonii znajdował się w obrębie domu mając potencjalnie związek z aktywnością w domu kultowym.

Partnerzy w projekcie:

Publikacje:

  • MASOJĆ M., NIELSEN B. H. 2018, Multifaceted analyses of the Grydehøj cult house (in:) Sanne Boddum, Niels Terkildsen (eds.) Status og samfundsstruktur i yngre bronzealders kulturlandskab, Yngre bronzealders kulturlandskab 6, 201-210, Viborg Museum & Holstebro Museum.
  • MASOJĆ M. 2018, Late Bronze Age Flint Assemblage from Open-pit Mine Reichwalde in Saxony, Germany (in:) D.H. Werra, M. Woźny (eds.) Between History and Archaeology. Papers in honour of Jacek Lech, Archaeopress Archaeology, Archaeopress Publishing LTD, Oxford, 303-312.
  • MASOJĆ M. 2016, Late Bronze Age Flintworking From Ritual Zones in Southern Scandinavia, Archaeopress Archaeology, Archaeopress Publishing LTD, Gordon House, Oxford - link do zasobu
    Recenzja:
    Anders Högberg, 2017,Fornvännen, Journal of Swedish Antiquarian Research 112/1, 53-55 - link do zasobu
  • MASOJĆ M. 2014, Krzemieniarstwo stref rytualnych południowej Skandynawii, IAUWr, Wrocław - link do zasobu
  • MASOJĆ M., BECH J.-H., KUFEL-DIAKOWSKA B. 2013, Krzemieniarstwo w obiektach kultowych późnej epoki brązu południowej Skandynawii na przykładzie domu kultowego Høghs Høj , Thy, Jutlandia, (w:) J. Kolenda, A. Mierzwiński, S. Moździoch, L. Żygadło (red.), Z badań nad kulturą społeczeństw pradziejowych i wczesnośredniowiecznych. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Bogusławowi Gedidze w osiemdziesiątą rocznicę urodzin przez przyjaciół, kolegów, uczniów, 49-57, IAiE PAN, Wrocław.
  • MASOJĆ M. & J-H. BECH 2011, Cult houses & flint knapping in the Scandinavian Late Bronze Age, Acta Archaeologica 82, 203 - 226, Copenhagen. - link do zasobu

 

Zdjęcia/ryciny: